Hướng dẫn phân loại chất thải y tế đúng nguyên tắc và quy trình

Chất thải y tế phát sinh trong quá trình khám chữa bệnh tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường nếu không được quản lý đúng cách. Do đó, việc hướng dẫn phân loại chất thải y tế theo đúng nguyên tắc và quy trình phân loại rác thải y tế ngay từ nguồn phát sinh là yêu cầu bắt buộc đối với các cơ sở y tế. Phân loại chất thải y tế đúng cách không chỉ góp phần hạn chế nguy cơ lây nhiễm mà còn nâng cao hiệu quả xử lý, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Khái niệm chất thải y tế

Chất thải y tế là các loại chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm, nghiên cứu và phòng chống dịch tại các cơ sở y tế. Các chất thải này có thể tồn tại ở dạng rắn, lỏng hoặc khí, trong đó nhiều loại tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm, độc hại hoặc gây tổn hại đến môi trường và sức khỏe con người nếu không được quản lý đúng cách.

Việc nhận diện đúng khái niệm và đặc điểm của chất thải y tế là cơ sở quan trọng để thực hiện cách phân loại chất thải y tế, áp dụng đúng nguyên tắc phân loại rác thải y tế và tuân thủ quy trình phân loại rác thải y tế theo quy định.

Các nhóm chất thải y tế

Căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hại, chất thải y tế được phân thành các nhóm chính sau:

• Chất thải y tế lây nhiễm: Bao gồm bông, gạc, băng, dụng cụ y tế đã tiếp xúc với máu, dịch cơ thể của người bệnh; có nguy cơ lây truyền bệnh cao.
• Chất thải sắc nhọn: Gồm kim tiêm, lưỡi dao mổ, mảnh thủy tinh vỡ… có khả năng gây tổn thương và lây nhiễm cho người tiếp xúc.
• Chất thải hóa học, dược phẩm: Bao gồm hóa chất xét nghiệm, thuốc quá hạn, thuốc thải bỏ; có thể gây độc hại cho con người và môi trường.
• Chất thải phóng xạ: Phát sinh từ các hoạt động chẩn đoán, điều trị và nghiên cứu y học hạt nhân.
• Chất thải y tế thông thường: Là các loại rác sinh hoạt không chứa yếu tố nguy hại, phát sinh trong hoạt động thường ngày của cơ sở y tế.

Việc xác định đúng từng nhóm chất thải là cơ sở để thực hiện cách phân loại rác thải y tế và hướng dẫn phân loại rác y tế đúng quy định, tránh nhầm lẫn giữa chất thải nguy hại và chất thải thông thường.

Nguyên tắc phân loại chất thải y tế

Phân loại chất thải y tế phải được thực hiện nghiêm túc và đồng bộ nhằm đảm bảo an toàn cho nhân viên y tế, người bệnh và môi trường. Việc phân loại cần tuân thủ các nguyên tắc phân loại chất thải y tế sau:

• Phân loại tại nguồn phát sinh: Chất thải phải được phân loại ngay tại nơi phát sinh, không để lẫn lộn giữa các nhóm chất thải khác nhau.
• Không trộn lẫn chất thải: Chất thải y tế nguy hại không được trộn chung với chất thải y tế thông thường.
• Sử dụng đúng dụng cụ chứa: Chất thải phải được bỏ vào thùng, túi hoặc hộp đựng đúng màu sắc, có ký hiệu theo quy định.
• Đảm bảo an toàn: Quá trình phân loại phải hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm, tổn thương và ô nhiễm môi trường.
• Tuân thủ quy định pháp luật: Thực hiện đúng nguyên tắc phân loại rác thải y tế theo các quy định hiện hành của cơ quan chức năng.

Thực hiện đúng các nguyên tắc trên là điều kiện tiên quyết để triển khai hiệu quả quy trình phân loại rác thải y tế và nâng cao hiệu quả quản lý chất thải y tế tại các cơ sở y tế.

Quy trình quản lý và phân loại rác thải y tế

Quy trình quản lý và phân loại rác thải y tế được thực hiện theo 5 bước cơ bản, nhằm đảm bảo an toàn, giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm và nâng cao hiệu quả xử lý chất thải.

Bước 1: Phân định

Khác với rác thải sinh hoạt thông thường, rác thải y tế được phân định cụ thể và chi tiết hơn để giảm tải cho công đoạn xử lý. Đặc biệt, các loại chất thải nhiễm khuẩn và chất thải lây nhiễm được chia thành nhiều nhóm nhỏ, giúp việc kiểm soát và xử lý đạt hiệu quả cao hơn.

Bước 2: Phân loại

Việc phân loại rác thải y tế được thực hiện ngay tại thời điểm và nơi phát sinh. Tại các vị trí phát sinh chất thải đều có bảng hướng dẫn phân loại cụ thể. Người thực hiện phân loại phải tuân thủ đúng các quy định tại nghị định, thông tư đã được cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Bước 3: Thu gom

Tại các khu vực nhỏ lẻ như phòng bệnh, khoa, phòng chức năng, rác thải y tế được thu gom từ các dụng cụ chứa riêng lẻ và tập trung vào các thùng chứa có dung tích lớn hơn. Sau đó, chất thải có thể được rà soát, sàng lọc lại một lần nữa trước khi chuyển về khu vực tập trung chuyên dụng trong khuôn viên cơ sở y tế.

Bước 4: Đóng gói

Chất thải y tế sau khi phân loại được đóng gói, dán nhãn đầy đủ trước khi lưu trữ hoặc bàn giao. Việc đóng gói phải đảm bảo kín, không rơi vãi, không thủng rách trong quá trình lưu giữ và vận chuyển. Thời gian lưu trữ đối với chất thải y tế lây nhiễm không vượt quá 01 tuần và cần được ưu tiên xử lý sớm.

Bước 5: Chuyển giao

Cơ sở y tế ký kết hợp đồng với đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải y tế. Việc chuyển giao được thực hiện theo thỏa thuận về thời gian, địa điểm và hình thức. Tại mỗi lần chuyển giao, chất thải đã được đóng gói đúng quy định sẽ được bàn giao cho đơn vị có thẩm quyền xử lý.

Phân loại rác thải y tế theo màu sắc và ký hiệu

Việc phân loại rác thải y tế theo màu sắc và ký hiệu giúp nhận biết nhanh từng nhóm chất thải, hạn chế nhầm lẫn và đảm bảo an toàn trong quá trình thu gom, vận chuyển và xử lý. Cụ thể:

• Màu vàng: Dùng cho chất thải y tế lây nhiễm, bao gồm bông, gạc, băng, vật liệu thấm máu, dịch cơ thể của người bệnh.
• Màu đỏ: Dùng cho chất thải lây nhiễm có nguy cơ cao, thường là các chất thải phát sinh từ khu cách ly, phòng xét nghiệm, phòng mổ.
• Màu đen: Dùng cho chất thải hóa học, dược phẩm và chất thải nguy hại khác, bao gồm hóa chất thải, thuốc quá hạn, pin, ắc quy.
• Màu xanh hoặc trắng: Dùng cho chất thải y tế thông thường, không chứa yếu tố nguy hại, có thể xử lý như rác sinh hoạt.

Ngoài màu sắc, các thùng và túi chứa rác thải y tế phải có biểu tượng cảnh báo, nhãn nhận diện rõ ràng, giúp người thu gom và xử lý nhận biết đúng loại chất thải.

Những lỗi thường gặp trong phân loại rác thải y tế

Mặc dù đã có quy định và hướng dẫn cụ thể, nhưng trong thực tế công tác phân loại rác thải y tế vẫn còn tồn tại một số sai sót phổ biến như:

• Không phân loại rác thải tại nguồn phát sinh, để lẫn nhiều loại chất thải vào cùng một thùng chứa.
• Nhầm lẫn giữa rác thải y tế nguy hại và rác thải y tế thông thường, làm tăng khối lượng rác nguy hại cần xử lý.
• Sử dụng sai màu sắc, ký hiệu thùng chứa, gây khó khăn cho quá trình thu gom và xử lý.
• Đóng gói không đúng quy định, túi rác bị thủng, rách hoặc không dán nhãn đầy đủ.
• Thiếu giám sát và kiểm tra định kỳ, dẫn đến việc thực hiện không đồng bộ giữa các khoa, phòng.

Những lỗi này không chỉ làm giảm hiệu quả quản lý chất thải y tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm và ô nhiễm môi trường.

Biện pháp nâng cao hiệu quả phân loại rác thải y tế

Để khắc phục các tồn tại và nâng cao hiệu quả phân loại rác thải y tế, các cơ sở y tế cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

• Tăng cường đào tạo, tập huấn cho nhân viên y tế về hướng dẫn phân loại chất thải y tế.
• Bố trí đầy đủ thùng, túi, nhãn và ký hiệu đúng quy định tại tất cả các vị trí phát sinh chất thải.
• Thực hiện kiểm tra, giám sát thường xuyên, kịp thời nhắc nhở và xử lý các sai sót trong quá trình phân loại.
• Xây dựng quy trình nội bộ rõ ràng, phù hợp với điều kiện thực tế của từng đơn vị.
• Nâng cao ý thức, trách nhiệm của cán bộ, nhân viên y tế trong công tác quản lý rác thải y tế.

Phân loại rác thải y tế đúng nguyên tắc và quy trình là yêu cầu bắt buộc trong công tác quản lý chất thải tại các cơ sở y tế. Việc thực hiện đầy đủ các bước từ phân định, phân loại, thu gom, đóng gói đến chuyển giao không chỉ góp phần hạn chế nguy cơ lây nhiễm, bảo vệ sức khỏe con người mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Do đó, mỗi cơ sở y tế cần nâng cao ý thức, trách nhiệm của cán bộ, nhân viên y tế, đồng thời tăng cường công tác đào tạo, giám sát để đảm bảo việc phân loại rác thải y tế được thực hiện đồng bộ, đúng quy định, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và an toàn cho cộng đồng.